Marsfractuur
Een marsfractuur is een vermoeidheidsbreuk in de voet, meestal in een van de middenvoetsbeentjes. De pijn ontstaat vaak geleidelijk, zit op een duidelijk aanwijsbare plek in de voor- of middenvoet en neemt toe bij staan, lopen, rennen of springen. Blijf zulke plaatselijke botpijn niet uitlopen. Een beginnende stressfractuur is namelijk niet altijd direct zichtbaar op een röntgenfoto en kan bij voortdurende belasting verergeren.
Wat is een marsfractuur precies?
Bot is levend weefsel dat zich voortdurend aan belasting aanpast. Bij wandelen, hardlopen of springen ontstaan kleine veranderingen in het bot. Normaal herstelt het lichaam die tijdens voldoende rust. Stijgt de belasting sneller dan het bot kan bijhouden, dan kan eerst een stressreactie ontstaan. Gaat de overbelasting door, dan kan zich een klein breukje ontwikkelen: een stressfractuur of vermoeidheidsbreuk.
De naam marsfractuur verwijst naar militairen die na lange marsen breukjes in de middenvoetsbeentjes kregen. Dezelfde klacht komt ook voor bij wandelaars, hardlopers en mensen die plotseling veel meer zijn gaan staan, lopen of sporten. Anders dan bij een breuk door een val of harde klap ontstaat een marsfractuur meestal door de optelsom van herhaalde belasting en onvoldoende herstel.
Hoe herkent u een mogelijke marsfractuur?
Kenmerkend is vrij plaatselijke pijn: vaak kunt u met één vinger aanwijzen waar het gevoelig is. In het begin ontstaat de pijn vooral tijdens een lange wandeling, training of werkdag en neemt zij in rust weer af. Bij aanhoudende overbelasting kan de pijn steeds eerder beginnen, langer aanhouden en uiteindelijk ook bij gewoon lopen of in rust merkbaar worden.
Andere mogelijke verschijnselen zijn:
- drukpijn op een duidelijk afgebakende plek;
- pijn bovenop of aan de voorzijde van de voet;
- meer pijn bij staan, lopen, rennen of springen;
- plaatselijke zwelling en soms roodheid of warmte.
Deze klachten bewijzen niet dat er een marsfractuur is. Pijn en zwelling kunnen ook uit een gewricht, pees of ander weefsel komen. Andersom sluit het ontbreken van zwelling een stressfractuur niet uit. Een betrouwbare beoordeling vraagt daarom meer dan een symptomenlijst of een zelftest.
Kunt u doorlopen met een marsfractuur?
Loop of sport niet door met de activiteit die de plaatselijke pijn oproept. Steeds opnieuw belasten kan de botstress vergroten en het herstel vertragen. Stop voorlopig met bijvoorbeeld hardlopen, springen of lange wandelingen. Hoeveel u bij normale dagelijkse activiteiten nog mag belasten, hangt af van de plaats en ernst van het letsel. Probeer dit niet zelf te testen door herhaald te springen of hard op de pijnlijke plek te drukken.
Neem contact op met uw huisarts wanneer de plaatselijke pijn bij belasting blijft terugkomen of wanneer u een stressfractuur vermoedt. Laat de voet sneller medisch beoordelen als u er niet op kunt staan, de pijn of zwelling sterk toeneemt, de voet na een ongeval anders staat of er gevoelloosheid of een wond ontstaat. Ook een mogelijke breuk na geringe belasting of herhaalde stressfracturen zijn redenen om de botgezondheid te laten meewegen.
Zit de pijn vooral aan de buitenrand van de voet, dan kunnen ook andere oorzaken meespelen. Een overzicht staat in ons artikel over pijn aan de zijkant van de voet.
Hoe wordt een marsfractuur onderzocht?
Bij de beoordeling zijn het ontstaan en het verloop van de klachten belangrijk. Er wordt onder meer gekeken naar een recente toename van wandelen, sporten of staand werk, de precieze plaats van de pijn en de reactie op belasting en rust. Een arts bepaalt vervolgens of beeldvorming nodig is.
Een röntgenfoto is vaak de eerste opname, maar kan in een vroege fase nog normaal zijn. Dat komt niet simpelweg doordat het breukje te klein is. Vroege botstress en de reactie van het bot zijn op een gewone röntgenfoto soms nog niet zichtbaar. Een normale vroege foto sluit een stressfractuur dus niet altijd uit.
Blijft de medische verdenking bestaan, dan kan een arts vervolgonderzoek overwegen. Een MRI kan vroege veranderingen in het bot en beenmerg laten zien. Een CT-scan kan in bepaalde situaties meer detail geven over een aanwezige breuk. Welke opname passend is, hangt af van de locatie, het onderzoek en eerdere beelden.
Behandeling en herstel
De kern van de behandeling is het bot voldoende rust geven van de belasting die de klachten veroorzaakt. Dat betekent niet automatisch dat iedereen volledige rust, gips of krukken nodig heeft. Soms volstaat het tijdelijk stoppen met impactbelasting en aanpassen van dagelijkse activiteiten. Bij meer pijn of een bepaalde locatie kan een schoen met stijve zool, looplaars of het gebruik van krukken nodig zijn. Dit beleid wordt individueel bepaald.
Het herstel duurt meestal meerdere weken en kan bij ernstiger of ongunstig gelegen letsel enkele maanden duren. Een kalenderdatum alleen zegt niet of het bot alweer volledig belastbaar is. De locatie en ernst van het letsel, botgezondheid, roken, herstelmogelijkheden en het moment waarop de belasting is verminderd, kunnen het verloop beïnvloeden.
Terugkeer naar wandelen, werk of sport hoort geleidelijk te verlopen. Eerst moet gewone dagelijkse belasting mogelijk zijn zonder dat de plaatselijke pijn duidelijk terugkomt. Daarna wordt één onderdeel tegelijk uitgebreid, bijvoorbeeld eerst de duur en pas later het tempo of de intensiteit. Is een fractuur vastgesteld, stem deze opbouw dan af met de behandelend arts of andere betrokken zorgverlener. Terugkerende botpijn kan betekenen dat de opbouw te snel gaat en opnieuw beoordeeld moet worden.
Wat kan een podotherapeut betekenen?
Een podotherapeut kan onderzoeken hoe de voet tijdens staan en lopen wordt belast. Daarbij kan worden gekeken naar drukverdeling, voetafwikkeling, bewegingsmogelijkheden, schoenen en veranderingen in sport- of werkbelasting. Bij een nog niet medisch beoordeelde verdenking op een fractuur vervangt dit onderzoek de beoordeling door een arts niet.
Na of in afstemming met de medische beoordeling kan podotherapie helpen om factoren achter de overbelasting in kaart te brengen. Afhankelijk van de diagnose en het afgesproken belastingsbeleid kan advies worden gegeven over schoenen, dagelijkse belasting en een geleidelijke terugkeer naar activiteiten. Soms kan tijdelijke drukontlasting met een schoenaanpassing, vilt, tape of een podotherapeutische zool passend zijn.
Een zool, tape of vilt laat het bot niet zelfstandig genezen en is niet bij iedere marsfractuur nodig. Het doel is uitsluitend om, wanneer daar een duidelijke indicatie voor bestaat, de belasting tijdens een bepaalde fase beter te verdelen.
Een nieuwe marsfractuur helpen voorkomen
Preventie begint met nagaan waarom de belasting tijdelijk groter was dan de belastbaarheid. Vaak speelt een plotselinge verandering mee, zoals meer kilometers, extra trainingsdagen, een andere ondergrond, nieuwe schoenen of hervatten na een rustige periode. Bouw activiteiten stapsgewijs op en verander bij voorkeur niet afstand, tempo en frequentie tegelijk.
Heeft u na een medisch beoordeelde marsfractuur vragen over voetbelasting, schoenen of de opbouw van uw activiteiten? Neem dan contact op met Podo Rosien voor een podotherapeutisch onderzoek en persoonlijk advies.
Marsfractuur
Hieronder vind je antwoord op de meest voorkomende vragen over marsfracturen.
